Definitie
Met AI gegenereerd beeld of geluid waarin iemand iets lijkt te doen of zeggen dat in werkelijkheid niet is gebeurd. Belangrijk thema in misleiding en politiek.
In context
Een deepfake is een met AI gegenereerd of bewerkt beeld, video of audiofragment waarin iemand iets lijkt te doen of zeggen dat in werkelijkheid niet is gebeurd. De term ontstond in 2017 op Reddit, waar gebruikers gezichten van beroemdheden in pornofilms plakten. Sindsdien is de technologie zowel kwalitatief sterker als veel breder beschikbaar geworden.
De maatschappelijke impact wordt sinds 2023 zichtbaar. Politieke deepfakes verschijnen rond verkiezingen in vrijwel elk land. Audio-deepfakes worden gebruikt voor zogeheten "CEO-fraude", waarbij medewerkers gebeld worden door wat lijkt op de stem van hun baas. Beeldmateriaal van onbekende slachtoffers wordt zonder hun toestemming gebruikt voor pornografische deepfakes, in 2024 in de Verenigde Staten strafbaar gesteld in een aantal staten en federaal in 2025.
Detectie blijft achter op generatie. Watermarking, herkomst-metadata en forensische analyse helpen, maar werken alleen als ze breed worden ingevoerd door de aanbieders en als platforms de signalen gebruiken. De juridische respons in Europa loopt via de AI Act, die transparantie verplicht stelt voor synthetisch materiaal, en via nationale strafrechtelijke aanpassingen.
Veelgestelde vragen
Hoe herken je een deepfake?
Steeds moeilijker. Aanwijzingen blijven onnatuurlijke knipperingen, vreemde belichting of schaduwen, inconsistente accessoires (oorbellen, brillen) en lipsynchronisatie die net niet klopt. Voor audio: een vlakke emotie, een te perfecte uitspraak en achtergrondgeluiden die niet matchen. Detectiesoftware bestaat maar werkt niet betrouwbaar bij alle modellen.
Zijn deepfakes strafbaar in Nederland?
Het maken en delen van seksuele deepfakes zonder toestemming is strafbaar onder bestaande wetgeving rond wraakporno en onder een specifieke uitbreiding van het Wetboek van Strafrecht in 2023. Politieke deepfakes en CEO-fraude vallen onder andere bepalingen, zoals belediging, smaad of oplichting. De AI Act voegt transparantieplichten toe, maar geen aparte strafbaarstelling.
Hoe maak je een deepfake (defensief)?
We beschrijven dit alleen op hoog niveau om journalisten en beveiligers te helpen begrijpen wat ze tegenkomen. Moderne deepfakes worden gemaakt met generatieve diffusion- en transformer-modellen voor beeld, en met voice-cloning systemen voor audio. Voor video zijn enkele minuten beeldmateriaal van het slachtoffer voldoende, voor stemklonen vaak slechts seconden.
Wat is C2PA en helpt het tegen deepfakes?
C2PA is een standaard voor herkomst-metadata die aangeeft wie een mediabestand heeft gemaakt en hoe het is bewerkt. Grote aanbieders als Adobe, Microsoft en TikTok ondersteunen het. Het helpt om authenticiteit te verifiëren, maar werkt alleen als de creator en de platforms de standaard echt toepassen, en de metadata kan opzettelijk worden verwijderd door wie kwaad wil.
In de actualiteit (2)
NieuwsAdobe's Firefly AI Assistant praat goed, levert middelmatig werk
Adobe lanceerde de Firefly AI Assistant in publieke beta. De chatbot bedient Photoshop, Lightroom en Premiere namens de gebruiker, legt netjes uit wat hij doet, maar de visuele uitkomsten halen het niveau van een ervaren ontwerper niet.
Deep divePaus Leo XIV pakt de tech-bros terug met hun eigen Tolkien
In de encycliek Magnifica Humanitas waarschuwt Paus Leo XIV voor AI als oncontroleerbare macht. Hij gebruikt daarvoor een citaat uit Lord of the Rings. Datzelfde boek dat in Silicon Valley al jaren dienst doet als merkboek voor AI- en surveillance-bedrijven.